Cà phê PLN: “Có phải ai cho gì mình cũng lấy?”

Chuỗi Cà phê PLN tiếp tục với buổi trò chuyện diễn ra vào tối 6/5 về Từ thiện và Phát triển trong giúp đỡ các đối tượng dễ bị tổn thương trong cộng đồng. Khách mời chia sẻ lần này là chị Nguyễn Thị Bích Tâm, Chuyên gia Tư vấn Phát triển và anh Lê Quang Bình, Chủ tịch Hội đồng viện iSEE, Chủ tịch PPWG.

Đối với cá nhân: “Mình làm từ thiện vì mình hay vì người khác?”

Chị Bích Tâm làm nóng buổi chia sẻ bằng hai câu chuyện từ quan sát và trải nghiệm cá nhân của chị.

Câu chuyện đầu tiên là cách đây vài tháng, một người bạn là bác sĩ mắt của chị Tâm đã phải tìm đến bác sĩ tâm lý vì quá sốc trước một ca chữa trị. Bệnh nhân của chị ấy là một em bé bị mù do đội chăn dắt trẻ lang thang châm thuốc lá vào mắt em để dễ xin được tiền. “Bạn tôi khi khám cho em bé đấy đã vừa khám vừa khóc“, chị Tâm kể lại.

Chúng ta rút tiền ra cho thì rất là dễ đúng không ạ. Nhưng mấy ai đi theo tiếp để xem đồng tiền chúng ta cho sẽ tạo ra điều gì? Đồng tiền được cho đi dễ dàng có thể tạo ra sự chờ đợi hoặc là tiếp tay cho những hành vi như thế“, chị Tâm chia sẻ.

Câu chuyện thứ hai diễn ra khi chị Tâm đến một quán ăn ở Hà Giang thì có một bạn nhân viên quán ăn đến hỏi thăm “chị làm gì trên đấy (Hà Giang – người viết)?”. Sau khi biết chị làm hoạt động xã hội, bạn đã nói là “Bấy giờ bọn đấy nó kiêu lắm chị ạ. Nhiều người gom quần áo đến đây rồi la ầm ĩ lên vì cho mà nó không thèm nhận“.

Chị Tâm phân tích: “Nếu bạn đã thực sự làm với người dân tộc thiểu số bạn sẽ hiểu là người H’Mông tại Hà Giang có những tri thức để sử dụng lanh làm quần áo. Vì vải này dầy nhưng thấm mồ hôi nên rất mát. Thậm chí người ta có tín ngưỡng là khi chết đi thì phải có bộ quần áo lanh để mặc. Chính vì thế người ta không thể mặc những bộ quần áo như của người Kinh được“.

Thế thì chúng ta thường muốn cho nhưng không đi hỏi là người ta có muốn nhận hay không. Và tại sao chỉ vì cái mong muốn cho mà bắt người ta phải trân trọng cái sự cho của mình?

Tiếp nối mạch chuyện, anh Bình phân tích về việc giúp đỡ ngư dân tại các tỉnh miền Trung với khủng hoảng cá chết hàng loạt trên biển.

Nếu chúng ta không giải quyết triệt để nguyên nhân gây ra độc tố giết cá chết thì khủng hoảng vẫn sẽ diễn ra và chúng ta vẫn tiếp tục phải huy động nguồn lực để cứu người dân ở đó.

Câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta chỉ tập trung cứu người hay chúng ta phải làm việc khác để vấn đề đó không lặp lại được nữa. Theo tôi đó chính là câu chuyện về phát triển, làm sao để nguyên nhân gốc rễ của việc cá chết gây ra sự đói cho ngư dân phải được giải quyết triệt để. Và như vậy thì chúng ta sẽ cần những hành động khác nữa ngoài hành động đi cứu trợ“.

Theo chị Tâm, cách làm từ thiện phổ biến hiện tại thường nằm trong những tình huống cứu trợ khẩn cấp ví dụ như ngay này mai người ta chết, nếu người ta vừa trải qua một chấn động thì hành động cứu trợ rất cần thiết.

Tuy nhiên những hành động từ thiện hằng ngày chúng ta vẫn làm thì chúng ta phải cân nhắc nó có tạo ra sự lệ thuộc hay không.

Hôm trước tôi lên Sapa thì cái điều tôi cảm thấy rất kinh khủng đó là các em bé chạy vòng quanh và xin tiền. Tới một lúc nào đấy các em đấy sẽ thấy chuyện đi xin là hết sức bình thường. Vậy chúng ta có muốn nuôi dưỡng cái điều đấy không?” –chị Tâm đặt vấn đề.

Theo chị Tâm, “việc thực sự phát triển là cuối cùng người ta tự quản lý cuộc đời của người ta. Khi đó không phải là người không còn gặp vấn đề nữa mà là khi có vấn đề thì người ta biết cách phân tích và tự chọn cách ứng xử phù hợp thay vì lệ thuộc vào người khác“.

Anh Bình cho biết có 3 yếu tố rất quan trọng bất cứ ai khi hỗ trợ các đối tượng thụ hưởng đều cần phải ưu ý:

  • Đặt chân mình vào giày của người khác để hiểu người ta lý giải vấn đề của họ như thế nào. Nếu không mình sẽ áp đặt điều mình cho là tốt lên cuộc sống của họ.
  • Mỗi người đều có khả năng quyết định cho mình cho nên đừng bao giờ quyết định hộ họ. Khi mình nghĩ thay cho họ sẽ tạo ra sự lệ thuộc của họ nơi người giúp đỡ.
  • Giải pháp cho mọi vấn đề không chỉ là kinh tế mà còn là về khía cạnh văn hóa, tâm linh. Điều này cần chúng ta tìm hiểu cộng đồng đang được giúp đỡ một cách sâu sắc, đa chiều hơn.
Đối với tổ chức phi lợi nhuận: “Không phải ai cho gì mình cũng lấy”

Đứng từ góc nhìn của một tổ chức phi lợi nhuận, đại diện tổ chức Thảo Đàn cũng chia sẻ một tình huống khó xử của tổ chức đó là:
“Vào một dịp rằm tháng 7 âm lịch, có một vị doanh nhân đến và đề nghị cho cơ sở chúng tôi 2 tấn gạo. Điều này dẫn đến hai luồng quan điểm trong tổ chức: một không muốn tổ chức của mình là nơi phân phát gạo theo hướng từ thiện, hai là tại sao có người mang đến cho mình mấy trăm kg gạo mà mình lại từ chối. Theo anh chị thì tổ chức nên ứng xử như thế nào?

Anh Bình cho biết có rất nhiều tổ chức làm về môi trường từ chối nhận tài trợ từ các công ty khai khoáng, gây hại cho môi trường vì mâu thuẫn với những giá trị tổ chức theo đuổi.

Thực ra không phải ai cho cái gì mình cũng lấy. Nó phụ thuộc vào rất nhiều thứ như nguồn tiền đó từ đâu ra? Và mình có đang nối dài cho hành vi gây hại nào đấy không? Quyết định đưa ra sẽ tùy thuộc vào giá trị mà tổ chức theo đuổi“, anh Bình kết luận.

Anh Phạm Trường Sơn – Trung tâm LIN đặt câu hỏi: “Nếu có lời khuyên cho tổ chức, cá nhân thì theo anh chi, họ nên chọn giá trị nào cho hành động từ thiện của mình?

Anh Bình chia sẻ: “Tôi thì vẫn quay về giá trị bình đẳng. Ở ví dụ về mang quần áo cho người dân tộc thiểu số, nếu chúng ta làm phát triển thì một trong những điều cần lưu ý là bảo tồn văn hóa của họ. Khi mình mang quần áo Kinh, quần áo hiện đại tới, có thể vì rét quá người ta cũng mặc chẳng hạn nhưng đồng thời nó cũng là một trong những cái góp thêm vào việc bào mòn cái văn hóa của họ.

Nếu như mình biết câu chuyện đằng sau đấy thì có thể mình sẽ có cách giúp khác như làm thế nào để họ vẫn mặc được quần áo của họ nhưng đủ ấm, thay vì chỉ đơn giản là gom quần áo của mình đưa lên cho họ mặc. Tất cả những câu chuyện đằng sau đấy nó đều cho thấy sự thấu hiểu trong việc giúp đỡ rất là quan trọng“.

Chị Tâm cho biết: “Thường khi mình đi làm dự án thì một cách vô thức là đối tượng hưởng lợi từ dự án sẽ biết ơn mình. Mặc dù tiền đâu phải là của mình đâu mà do một nguồn lực khác tài trợ để mình thực hiện. Đến một lúc nào đấy họ sẽ lệ thuộc vào mình, họ sẽ chờ xem mình quyết định thế nào?

Khi đó tổ chức mình có đủ dũng cảm thoát ra khỏi sức hấp dẫn của quyền lực để bước lùi lại và nhường quyền quyết định cho họ hay không?

Khi mà người ta không có tự do lựa chọn thì người ta sẽ không còn được bình đẳng như mình nữa thì khi đó nhân phẩm của họ cũng bị sứt mẻ. Mà nếu như mình chấp nhận nhân phẩm của họ bị sứt mẻ thì cũng đồng nghĩa mình chấp nhận thứ bậc, ân huệ và mình sẽ có thể mắng mỏ, chỉ giáo họ… thì khi đó nhân phẩm của mình cũng đã bị sứt mẻ“.

Kết thúc buổi chia sẻ, anh Bình gợi ý các tổ chức PLN có thể sử dụng tam giác Tự do – Bình đẳng – Nhân phẩm như một bộ khung giúp mình đối xử với mọi người mà không vi phạm nhân phẩm của họ.

TỰ DO

Ba câu hỏi đi kèm tam giác này là:

  • Cách mình làm có đang bình đẳng hay không? Mình có xem họ là yếu thế hơn mình hay không?
  • Mình có đang áp đặt suy nghĩ của mình lên họ hay không?
  • Nhân phẩm của họ có bị sứt mẻ với sự giúp đỡ của mình hay không?

Related Posts